Rośliny zielarskie ze względu na sposób użytkowania dzieli się na:

- rośliny lecznicze
- rośliny przyprawowe
- rośliny olejkodajne

Część roślin może równocześnie posiadać własności lecznicze, być stosowana jako przyprawa i dostarczać olejków eterycznych. Leki uzyskane z ziół to leki ziołowe.

Hodowlą i uprawą ziół zajmuje się dział ogrodnictwa zwany zielarstwem.

Pozyskiwanie i uprawa ziół.
Najprostszym zabiegiem pozyskiwania roślin zielarskich jest ich zbiór ze stanowisk naturalnych. Dotyczy to jednak tylko gatunków krajowych i to tych, których zasoby są bardzo duże. Zbiór ze stanu naturalnego jest uciążliwy i pracochłonny. Surowiec roślinny powinien pochodzić z miejsc ekologicznie czystych. Rośliny zbierane ze stanowisk naturalnych:

- bez czarny
- borówka czernica (czarna jagoda)
- brzoza
- głóg dwuszyjkowy
- głóg jednoszyjkowy
- jałowiec pospolity
- kasztanowiec zwyczajny
- krwawnik pospolity
- lipa
- mniszek lekarski (mniszek pospolity)
- podbiał pospolity
- pokrzywa zwyczajna
- róża dzika

Obecnie z upraw otrzymuje się 75% surowca zielarskiego dla przemysłu farmaceutycznego. Istnieją całe plantacje tych roślin. Uprawia się głównie gatunki rodzime, ale także gatunki z innych stref klimatycznych, które się wcześniej aklimatyzuje. Dzięki uprawie ziół istnieje możliwość otrzymania odmian o określonym składzie chemicznym, odporności na choroby i szkodniki. Zaletą takiej uprawy jest także możliwość jej zmechanizowania, co ułatwia wykonywanie zabiegów uprawowych. Niektóre zioła pochodzące z upraw:

- bazylia pospolita
- fenkuł włoski
- kminek zwyczajny
- konwalia majowa
- kozłek lekarski
- mięta pieprzowa
- naparstnica wełnista
- majeranek ogrodowy
- prawoślaz lekarski
- rumianek pospolity
- szałwia lekarska
- tymianek właściwy

Zbieranie ziół.
Warunki w jakich rosną rośliny mają duży wpływ na ich właściwości lecznicze. Znaczenie ma tu rodzaj gleby, sposób jej nawożenia, właściwy termin zbioru i prawidłowe ich przechowywanie. Nie można zbierać ziół przy drodze lub w miejscach zanieczyszczonych, gdyż gromadzą w sobie metale ciężkie i inne szkodliwe pierwiastki. Zbiór z miejsc naturalnego występowania jest trudny i mało efektywny dlatego obecnie większość ziół pozyskuje się z upraw, gdzie kontrolowane są warunki glebowe i inne czynniki.

Zioła zbiera się w 4 okresach: wiosennym, letnim, jesiennym i zimowym. Następnie są one suszone w specjalnych suszarniach i przechowywane w dostosowanych do tego przechowalniach. Istotne znaczenie dla jakości ziół ma pora ich zbierania, każda roślina ma inny optymalny okres zbioru. Nie każda część rośliny jest wykorzystywana jako zioło, w niektórych zbiera się nasiona, owoce, kwiaty lub liście i łodygi.

Fitoterapia - leczenie ziołami.

Zbiorowi i stosowaniu ziół przypisywano znaczenie magiczne, jednak współczesna wiedza potwierdza, że taki rytuał miał swoje uzasadnienie. Zioła zbierana o określonych porach roku i dnia, np. przy pełni księżyca, mają większe nasilenie pożądanych składników wykorzystywanych w terapii. Również sposób przechowywania ziół i receptura sporządzania z nich naparów miały na celu zachowanie ich najlepszych właściwości leczniczych.
Obecnie mimo powszechnego stosowania leków farmakologicznych nadal korzysta się z ziołolecznictwa. Na wiele dolegliwości zioła potrafią pomagać tak samo jak leki otrzymywane syntetycznie, przy czym nie mają tylu ubocznych, niepożądanych skutków. Posiadając wiedzę o ziołach, sposobach ich zbioru i przyrządzania można leczyć i zapobiegać niektórym chorobom. Trzeba jednak pamiętać, że w poważniejszych przypadkach nie można liczyć tylko na zioła, tylko konsultować się z lekarzem.
Sporządzając napary i nalewki z ziół trzeba dokładnie znać ich właściwości i sposób przyjmowania, bo zioła niewłaściwie użyte mogą szkodzić lub nawet być trujące.

Właściwości i zastosowanie ziół.
Obecnie zioła znajdują szerokie zastosowanie w lecznictwie i kosmetyce, zarówno do zabiegów zewnętrznych jak i wewnętrznych. Zioła z powodzeniem stosowane są w leczeniu rozmaitych chorób i dolegliwości, m.in. w chorobach skóry, układu pokarmowego, moczowego, nerwowego, oddechowego. Swą skuteczność zawdzięczają zawartości wielu cennych związków, z których najważniejsze to:
azuleny - wykazują właściwości przeciwzapalne, stosowane są m.in. do kompresów na trudno gojące się rany
garbniki - mają działanie ściągające, bakteriobójcze, przeciwzapalne
saponiny - zwiększają przepuszczalność błon komórkowych i ułatwiają wprowadzenie innych związków do skóry
pektyny - działają łagodząco i przeciwzapalnie
związki flawonowe - mają właściwości regenerujące
związki śluzowe - działają przeciwzapalnie i natłuszczająco

Sporządzanie ziół.
Do spożycia nadają się tylko zioła zbierane w danym roku lub maksymalnie z poprzedniego. W zależności od rodzaju można je przyrządzać w różnej postaci:

Napar - Sporządza się go na kilka minut przed spożyciem, zalewając suche zioła wrzątkiem.

Odwar - Spożywa się go w dniu przyrządzenia, gotując rozdrobnione zioła przez kilka minut.

Nalewki - Na kilka dni przed spożyciem, zalewa się zioła rozcieńczonym spirytusem. Nalewkę ziołową dawkuje się po kilka kropel na kieliszek wody.

Sałatki - Jeśli roślina się do tego nadaje, można je spożywać bezpośrednio po dokładnym wymyciu.

Syropy - Wyciąg ze świeżych ziół gotowanych w cukrze do zgęstnienia.

Soki - Wyciskane mechanicznie, np. sokowirówką. Mogą być też mieszane z cukrem, miodem itp.

Maceraty - Przygotowuje się je w tym samym dniu, przez zalanie zimna wodą rozdrobnionych ziół. Tylko w przypadku roślin trudno pęczniejących można wyciąg lekko podgrzać.

Olejki - Przemysłowa metoda sporządzania leków poprzez destylację pary wodnej.